Tytoń
Plantacja tytoniu
Systematyka wg Reveala
Domena	jądrowce
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	naczyniowe
Nadgromada	nasienne
Gromada	okrytonasienne
Klasa	Rosopsida
Rząd	psiankowce
Rodzina	psiankowate
Rodzaj	tytoń
Nazwa systematyczna
Nicotiana L. 1754
Galeria zdjęć i grafik w Wikimedia Commons

Morfologia

Kwiaty tytoniu

Tytoń (Nicotiana L.) – rodzaj roślin zielnych lub krzewów z rodziny psiankowatych, obejmujący ok. 100 gatunków. Nazwa rodzaju pochodzi z tur. "tütün", w staropolszczyźnie i gwarowo "tytuń".

Systematyka

Pozycja w systemie Reveala

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa jasnotowe (Lamiidae Takht. ex Reveal), nadrząd Solananae R. Dahlgren ex Reveal, rząd psiankowce (Solanales Dumort.), podrząd Solanineae Engl., rodzina psiankowate (Solanaceae Juss.), podrodzina Nicotianoideae Miers., plemię Nicotianeae Dumort., podplemię Nicotianinae Dunal in DC., rodzaj tytoń (Nicotiana L.)^[1].

Gatunki flory Polski^[2]

• tytoń szlachetny (Nicotiana tabacum) – gatunek uprawiany
• tytoń bakun, machorka (Nicotiana rustica L.) – gatunek uprawiany
• tytoń oskrzydlony (Nicotiana alata Link & Otto) – gatunek uprawiany, roślina ozdobna

Inne gatunki (wybór)

• tytoń leśny (Nicotiana silvestris)
• tytoń Sandera (Nicotiana sanderae)

Zastosowanie

• Roślina uprawna: liście tytoniu są wykorzystywane w przemyśle tytoniowym, gdyż zawierają nikotynę.
  • Nota historyczna uprawy: pierwotnie tytoń rósł tylko w Ameryce i nie był znany w Europie przed odkryciami Kolumba. W Ameryce powstały pierwsze wyroby tytoniowe, zaś Indianie zwijali liście tych roślin i wdychali ich dym.

Choć to Kolumb pierwszy poinformował Stary Świat o tytoniu, to największe plantacje powstały w Ameryce Północnej, w posiadłościach angielskich (Wirginia). Tym, czym dla Karaibów była trzcina cukrowa, tym dla pierwszych kolonii był tytoń: źródłem zysków, motorem pierwszego przemysłu - i jednym z powodów sprowadzania niewolników z Afryki. Tytoń dla Anglii odkrył Walter Raleigh.

We Francji tytoń rozpowszechnił Jean Nicot (od jego nazwiska pochodzi łacińska nazwa rodzaju).

Z czasem plantacje trafiły i na inne kontynenty. Tytoń uprawiany jest również w Polsce.

• Tytoń był również od wieków stosowany przez rolników jako środek owadobójczy.

Produkcja tytoniu

W 2004 roku zebrano 6,5 miliona ton tytoniu, którym obsiano 3928 tysięcy hektarów gruntów. Największym producentem tytoniu są Chiny (37,1% udziału w produkcji światowej), za nimi plasują się: Brazylia (14,3%), Indie (9,2%) i USA (6,1%). W Polsce zebrano około 30 tysięcy ton tego surowca (z 17 tysięcy hektarów), co stanowi w przybliżeniu 0,4% produkcji światowej.

Produkty tytoniowe przeznaczone do palenia

Najbardziej pospolitym produktem tytoniowym jest papieros, stosunkowo nowy wynalazek. Inne produkty, w których wdycha się dym, to fajka (gdzie konsument musi własnoręcznie dobrać odpowiednią ilość tytoniu), cygara - analogicznie jak papieros, ale tytoń nie jest zmielony i cygaretka.

Wyroby tytoniowe bezdymne

Tabaka czyli sproszkowany tytoń z dodatkiem olejków zapachowych, który konsument zażywa przez wciągnięcie do nosa, aby nikotyna zawarta w sproszkowanych liściach wchłonęła się przez śluzówki jamy nosowej: podrażnienie śluzówki może spowodować reakcję w postaci kichania i łzawienia. Innym rodzajem tytoniu bezdymnego jest snus.

W zależności od docelowego produktu stosuje się osobną odmianę tytoniu. Na przykład, zdaniem znawców, najlepszy tytoń na cygara rośnie na Kubie.

Wpływ na człowieka i szkodliwość

Zobacz więcej w osobnym artykule: Dym tytoniowy.

Zobacz więcej w osobnym artykule: Bierne palenie tytoniu.

Zażywanie tytoniu, który jest używką (najczęściej w postaci papierosa), jest szkodliwe dla zdrowia. Przy wysokich dawkach pojawia się uczucie lekkości, następnie zmiana percepcji, zmiana postrzegania otoczenia, światłowstręt, zmęczenie, ekstremalny brak energii, uczucie oderwania od rzeczywistości, myślotok, wymioty, biegunka. W jeszcze większych dawkach następuje zamroczenie pola widzenia i pojawiają się często halucynacje - nie są to jakieś psychodeliczne fraktale, ale zazwyczaj czarno-białe "wizjonerskie" obrazy. W ekstremalnie wysokich dawkach osoba traci przytomność, dostaje drgawek i może umrzeć z powodu porażenia układu oddechowego.

Dym tytoniowy zawiera trującą nikotynę, która niszczy komórki w mózgu i zawiera substancje smoliste, które mogą wywołać raka. Jest również niebezpieczny dla osób, które znajdują się w pomieszczeniu, gdzie ktoś pali (tzw. "bierne palenie"). Badania dostarczyły naukowych dowodów^[3], że bierne palenie jest przyczyną tych samych schorzeń jak w przypadku bezpośredniego palenia, między innymi raka płuc, chorób układu krążenia i układu oddechowego, takich jak zapalenie oskrzeli czy astma. Dane statystyczne pokazały, że niepalące osoby żyjące z partnerami, które palą w domu, są narażone o 20-30% bardziej na zachorowanie na raka płuc, natomiast dla osób narażonych na działanie dymu tytoniowego w miejscu pracy ryzyko to wzrasta o 16-19%.^[4] Osoby z astmą mogą doświadczyć ataków choroby spowodowanych przez palenie, zarówno aktywne jak i bierne. Dym tytoniowy jest ponadto alergenem mogącym spowodować u osób mających alergię typowe objawy podrażnienia, takie jak katar, łzawiące oczy, kichanie, kaszel, przy czym znikają one z momentem, gdy osoba przestaje wdychać dym.

Sprawdź również

• Przemysł tytoniowy, papieros, fajka, cygaro, cygaretka, tabaka, snus, nikotyna
• używka
• substancja psychoaktywna
• rak (choroba)

Źródła

Przeczytaj zastrzeżenia dotyczące pojęć medycznych w Wikipedii!