Teokracja (gr. theós - bóg, kratós - władza) - doktryna polityczna, według której władzę w państwie sprawuje kapłan lub kapłani i w której duchowni decydują o sprawach cywilnych i religijnych. Sprawujący władzę w państwie są powoływani przez Boga/bogów, który sprawuje w nim rzeczywistą władzę. Celem władzy ziemskiej jest realizacja nadrzędnej woli, władzy boskiej i urzeczywistnienie uniwersalnych zasad ustanowionych przez Boga lub bogów.

Nota historyczna terminu

Pierwszy raz terminu teokracja użył Józef Flawiusz: "Jedni powierzyli władzę polityczną monarchiom, drudzy - oligarchiom, inni wreszcie ludowi. Nasz prawodawca Mojżesz jednak nie skłaniał się do żadnej z tych form rządzenia, ale wprowadził ustrój, jeśli posłużyć się takim sztucznym terminem, teokratyczny, składając w ręce Boga najwyższe zwierzchnictwo i władzę" (Przeciw Apionowi,II,164 w przekładzie Radożyckiego).

Teokracja zrodziła się w starożytności (np. w Izraelu czasów proroków (Saul, Dawid, Samuel), Egipcie czy Rzymie epoki cesarskiej). W średniowieczu państwem teokratycznym (kalifat) było Imperium Arabskie.

"(19) Teraz posłuchaj rady, jaką ci daję, a Bóg niechaj będzie z tobą: Sam bądź przedstawicielem swego ludu przed Bogiem i przedstawiaj Bogu jego sprawy. (20) Pouczaj lud dokładnie o przepisach i prawach, i pouczaj go o drodze, jaką winien chodzić, i o uczynkach, jakie winien spełniać. (21) A wyszukaj sobie z całego ludu dzielnych, bojących się Boga i nieprzekupnych mężów, którzy się brzydzą niesprawiedliwym zyskiem, i ustanów ich przełożonymi już to nad tysiącem, już to nad setką, już to nad pięćdziesiątką i nad dziesiątką, (22) aby mogli sądzić lud w każdym czasie. Ważniejsze sprawy winni tobie przedkładać, sprawy jednak mniejszej wagi sami winni załatwiać. Odciążysz się w ten sposób, gdyż z tobą poniosą ciężar. (23) Jeśli tak uczynisz, a Bóg cię do tego skłoni, podołasz, a także lud ten zadowolony powróci do siebie." (Ks. Wyjścia 18,19-23 Biblia Tysiąclecia).

Teokracja dziś

Obecnie występuje sporadycznie. Islamska teokracja istniała w Iranie w latach 80. XX w. i w Afganistanie pod rządami Talibów w pierwszych latach XXI w. Teokracja propagowana jest także przez rasta z domu Nyahbinghi, którzy domagają się światowej teokracji pod duchowym przywództwem Jah Rastafari, i dobrowolnie żyją w mocno restrykcyjnym systemie teokratycznym swej komuny. Do 1949 r. państwem, w którym funkcjonował podobny ustrój, był buddyjski Tybet.

Najbardziej znanym obecnie państwem teokratycznym jest Watykan, zaś ostatnim władcą teokratycznym na świecie jest Biskup Rzymu (papież Kościoła katolickiego).

Innym z przykładów teokracji jest grecka (de facto autonomiczna) republika mnichów prawosławnych - Athos na Półwyspie Chalcydyckim.