Współrzędne: 53°55′18″N 19°02′01″E / 53.92167, 19.03361

Sztum
Herb Sztumu Flaga Sztumu
Województwo	pomorskie
Powiat	sztumski
Gmina  - rodzaj	Sztum miejsko-wiejska
Prawa miejskie	1416
Burmistrz	Leszek Jan Tabor (e-mail)
Powierzchnia	4,59 km²
Położenie (punkt)	53° 55' 18 '' N 19° 02' 01 '' E
Ludność (2004) • liczba • gęstość	12 141 2645,1 os./km²
Strefa numeracyjna (do 2005)	55
Kod pocztowy	82-400
Tablice rejestracyjne	GSZ
Położenie na mapie Polski Sztum
TERC10 (TERYT)	6222916054
Miasta partnerskie	Ritterhude Val de Reuil Varde
Urząd miejski3 ul. Mickiewicza 39 82-400 Sztum tel. 55 640-63-03; faks 55 640-63-00 (e-mail)
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Strona internetowa miasta

widok miasta i zamku, rysunek z ok. 1600 r.

rycina przedstawiająca zamek

Zamek w Sztumie

Zamek w Sztumie przed remontem

Zamek w Sztumie

Kościół po ewangelicki(obecnie muzeum regionalne)

Kościół pw. św. Anny

Sztum (niem. Stuhm) to miasto na Powiślu w woj. pomorskim, w powiecie sztumskim, przy drodze krajowej nr 55 (Kwidzyn-Malbork), nad jeziorami: Zajezierskim i Barlewickim. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Sztum. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. elbląskiego.

Nota historyczna

We wczesnym średniowieczu gród pruski, zdobyty w 1236 przez Krzyżaków. budowa zamku w latach 1326-1335. Od 1330 siedziba krzyżackiego wójta. W 1377 roku miasto odwiedza książę austriacki Albrecht, który pozostawia Zakonowi herb, którym wójt sztumski bedzie się posługiwał, i fundusze na budowę wieży. W 1410 roku podczas wielkiej wojny Polski z Zakonem Krzyżackim zamek i miasto na krótko trafia w ręce wojsk polskich, dowodzonych przez Jędrzeja z Brochocic. Prawa miejskie Sztum otrzymał w 1416, nadane przez wielkiego mistrza Michaela Küchmeistera von Sternberg, a potwierdzony przez polskiego króla Zygmunta Augusta w 1553 . Miasto i zamek kolejny raz trafiają w ręce Polaków, podczas wojny 13-letniej od 8 sierpnia 1454 r. do 21 września tegoż samego roku.

Na podstawie pokoju toruńskiego z 1466 Sztum został włączony do Korony Polskiej. W latach 1468-1772 miasto powiatowe w województwie malborskim i miejsce sejmików tegoż województwa. Podczas wojny Polsko-Szwedzkiej tzw. o "Ujście Wisły" pod okupacją szwedzką. Po przegranej bitwie pod Trzcianą Gustaw Adolf schronił się na sztumskim zamku. Na mocy rozejmu w Starym Targu, miasto wraz z zamkiem są w rękach elektora brandenburskiego, aż do rozejmu w Sztumskiej Wsi. Po krótkim czasie miasto znowu jest pod okupacją szwedzką w czasie "Potopu Szwedzkiego"(1655-1660).

Po I rozbiorze przejęty przez Prusy, od 1870 roku w granicach Cesarstwa Niemiec. Rozwój miasta nastąpił na przełomie XIX/XX w. dzięki uruchomieniu linii kolejowej z Malborka do Torunia w 1883. W plebiscycie 1920 ludność opowiedziała się za pozostaniem w państwie niemieckim, jednak Sztum stanowił główny ośrodek mniejszości polskiej na niemieckim Powiślu dzięki ziemiańskim rodzinom Sierakowskich i Donimirskich. Przyłączony ponownie do Polski w 1945 roku jako siedziba powiatu w województwie gdańskim do 1975, po reformie administracyjnej kraju i likwidacji powiatów trafia do województwa elbląskiego. W 1998 roku w mieście wybuchły protesty mieszkańców w związku z nieumieszczeniem Sztumu na powiatowej mapie Polski, co przyczyniło sie do tego, że od 2001 roku Sztum ponownie jest miastem powiatowym.

Zabytki

• Częściowo zachowany zamek krzyżacki, gotycki, zbudowany po 1331, przebudowany w 1414 r., z ruinami ośmiobocznej wieży w narożu północno-wschodnim. W historii był letnią rezydencją Wielkiego Mistrza Zakonu Krzyżackiego. Należy do Stowarzyszenia Gmin "Polskie Zamki Gotyckie". Na terenie zamku odbywają się turnieje i pokazy walk rycerskich. Dziedziniec zamkowy to również miejsce plenerów malarskich.
• Kościół parafialny św. Anny - główny element w krajobrazie staromiejskiej części Sztumu. Zbudowany po wojnie 13-letniej, obecny kształt uzyskał na przełomie lat 1900-1901.Wnętrze utrzymano w stylu neogotyckim z elementami wystroju barokowego.
• Kościół poewangelicki - na miejscu dawnego ratusza, w centralnej części rynku. Powstał w latach 1816-1818 w stylu neoklasycystycznym. Obecnie mieści się tam Muzeum Alyem.
• fragmenty murów miejskich.
• Wieża ciśnień zbudowana w 1911. Jest na planie koła, a na wysokości piątej kondygnacji z cylindrycznej przechodzi w ośmioboczną. Usytuowana jest na wzniesieniu przy rozwidleniu ulic Kochanowskiego, Nowowiejskiego i Słowackiego.
• Cmentarz wraz z kaplicą cmentarną przy ulicy Kochanowskiego powstały na przełomie XVII i XVIII wieku. Jest to najstarszy cmentarz w mieście, który zachował się do dzisiaj. Funkcje cmentarza miejskiego pełnił do 1945 roku, co upamiętniają dwie tablice pamiątkowe, poświęcone pochowanym tu katolikom i ewangelikom.
• Cmentarz katolicki przy rozwidleniu ulic Domańskiego i Pieniężnego powstały na początku XX wieku
• Więzienie powstałe na początku XX wieku.

Honorowi obywatele miasta

• Stanisław Donimirski
• Halina Donimirska-Szyrmerowa

Imprezy

• Międzynarodowy Zlot Miłośników Garbusa
• Ogólnopolski Przegląd Sztuki Więziennej
• Międzynarodowy Plener Malarski Sztum - Barlewice
• Dni Ziemi Sztumskiej, Targi Powiśla
• Święto Ryby

Sport w Sztumie

• Klub Kolarski Lider Sztum. Trenerem klubu jest Eugeniusz Słonina. Data założenia klubu to 2005 rok.
• Klub kajakarski GLKS Victoria Sztum. Prezesem klubu jest Stanisław Kuczyński. Data założenia klubu to 1980 rok. Zawodnikiem klubu jest Wojciech Tyszyński.
• Lekkoatletyczny Klub Sportowy "Zantyr" Sztum. Klub jest głównym organizatorem Grand Prix Sztumu w Biegach Przełajowych^{potrzebne źródło}. Prezesem klubu jest Bogdan Owsiany, a wiceprezesem Ryszard Mazerski. Data założenia klubu: 28 czerwca 2005 rok.
• Klub Piłkarski Olimpia Sztum. Dane podstawowe:
  • Prezes klubu: Bogusław Gos
  • Kierownik klubu: Michał Hadrysiak
  • Kierownik drużyny: Vacat
  • Trener drużyny: Radosław Szczuchniak
  • Data założenia: marzec 1946
  • Barwy klubu: biało-niebieskie
  • Adres klubu: Reja 14, 82-400 ztum
  • Telefon: (55) 277-56-13

Klub nosił nazwy:

od 1946 do 1950 - Klub Sportowy Gryf Sztum,

od 1950 do 1956 - Zrzeszenie Sportowe Gwardia Sztum,

od 1956 do 1959 - Ludowy Zespół Sportowy Sztum,

od 1959 do 1964 - Klub Sportowy Olimpia Sztum,

od 1964 do 1972 - Gwardyjski Klub Sportowy Olimpia Sztum,

od 1972 do 1974 - Ludowy Zespół Sportowy Sztum,

od 1974 do 1977 - Zakładowy Klub Piłkarski POM Sztum,

od 10.02.1977 do 1993 - Ludowy Klub Sportowy Powiśle Czernin,

od 24.06.1993 - Klub Piłkarski Olimpia Sztum.^{potrzebne źródło}

Sprawdź również

• Szlak Zamków Gotyckich
• Synagoga w Sztumie
• Zakład Karny Sztum
• Sztum (stacja kolejowa)
• Dekanat Sztum
• parafia św. Andrzeja Boboli w Sztumie
• parafia św. Anny w Sztumie

Linki zewnętrzne

• Strona internetowa miasta
• Strona organizacji Polskie Zamki Gotyckie (zamek w Sztumie)
• Strona internetowa zamku w Sztumie
• Mapy: Autopilot • Google Maps • Szukacz • Targeo • Zumi

• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi

p • d • e Miasta województwa pomorskiego Miasta powiatowe Bytów • Chojnice • Człuchów • Gdańsk • Gdynia • Kartuzy • Kościerzyna • Kwidzyn • Lębork • Malbork • Nowy Dwór Gdański • Pruszcz Gdański • Puck • Słupsk  • Sopot • Starogard Gdański • Sztum • Tczew • Wejherowo Miasta gminne Brusy • Czarna Woda • Czarne • Czersk • Debrzno • Dzierzgoń • Gniew • Hel • Jastarnia • Kępice • Krynica Morska  • Łeba • Miastko • Nowy Staw • Pelplin • Prabuty • Reda • Rumia  • Skarszewy • Skórcz • Władysławowo • Ustka • Żukowo

p • d • e

Gmina Sztum

Siedziba gminy: miasto Sztum

Wsie sołeckie: Barlewice • Biała Góra • Czernin • Gościszewo • Gronajny • Kępina • Koniecwałd • Koślinka • Nowa Wieś • Parowy • Piekło • Pietrzwałd • Postolin • Sztumska Wieś • Sztumskie Pole • Uśnice • Zajezierze

Miejscowości niesołeckie: Barlewiczki • Brzezi Ostrów • Cygusy • Goraj • Górki • Grzępa • Kuliki • Lipka • Michorowo • Nowiny • Parpary • Polaszki • Ramzy Małe • Ramzy Wielkie • Szpitalna Wieś • Węgry

 

p • d • e

Powiat sztumski

Miasta: Dzierzgoń • Sztum
Gminy miejsko-wiejskie: Dzierzgoń • Sztum
Gminy wiejskie: Mikołajki Pomorskie • Stary Dzierzgoń • Stary Targ