|
Ladakh |
Ladakh (tyb.: ལ་དྭགས་; Wylie: la-dwags, hindi: लद्दाख़, urdu: لدّاخ; "kraj wysokich przełęczy") – kraina pomiędzy głównym pasmem Himalajów a górami Karakorum, położona w części górnego biegu rzeki Indus. Geograficznie najbardziej na zachód wysunięty fragment Wyżyny Tybetańskiej; historyczny Tybet Zachodni. Głównym ośrodkiem administracyjnym jest miasto Leh. Politycznie Ladakh należy do Indii (stan Dżammu i Kaszmir) choć niewielka jego część znajduje się na terenie współczesnych Chin. Niegdyś niezależne królestwo, w XIX wieku zaanektowane przez władcę Kaszmiru. Mieszkańcami Ladakhu są etniczni Tybetańczycy.
Niektórzy aktywiści nawołują do utworzenia z Ladakhu terytorium związkowego ze względu na odrębność buddyjskiej kultury regiony od muzułmańskiego Kaszmiru[1].
Zawartość |
Obecność rytów naskalnych w wielu miejscach w Ladakhu stanowią dowód, że obszar był zamieszkany już w czasach neolitu. Pierwsi mieszkańcy byli mieszanką etniczą indo-ariańskich ludów monów i dardów, wspominanych przez Herodota, Nearchosa, Megastenesa, Ptolemeusza i Pliniusza Starszego. W I wieku Ladakh był częścią królestwa Kuszanów. W II wieku w zachodnim Ladakhu i Kaszmirze rozwijał się buddyzm, podczas gdy jego wschodnia część i Tybet wyznawały religię bon. Region jest też wspominany przez buddyjskiego podróżnika Xuanzanga.
Począwszy od VIII wieku Ladakh przechodził kilka razy spod wpływów tybetańskich naciskających ze wschodu w ręce Chin i odwrotnie. W roku 842 Nyima-Gon zaanektował Ladakh dla siebie po rozpadzie imperium tybetańskiego i dał początek osobnej dynastii ladakhijskiej. W tamtym okresie ludność pochodzenia tybetańskiego stała się większością populacji regionu. W XIII wieku fala ekspansji islamu dotarła również do Ladakhu. Mieszkańcy zadecydowali wówczas pozostać w orbicie religijnych wpływów Tybetu, czym naraziła się na dwa wieki najazdów ze strony muzułmańskich sąsiadów. W ich wyniku część mieszkańców przeszła na islam.
Król Bhagan zjednoczył i wzmocnił Ladakh, a także dał początek dynastii Namgyal, która przetrwała do dzisiejszych czasów. Namgyalowie odparli najazdy ze środkowej Azji, a nawet tymczasowo rozszerzyli terytorium królestwa aż do Nepalu, w odpowiedzi na próby nawrócenia całego regiony na islam i zniszczenie buddyjskich obiektów sakralnych. Od początku XVII wieku czynili wysiłki by odbudować zniszczone gompy i inne obiekty. W tym czasie obszar królestwa powiększył się o Zanskar i Spiti. Ladakh jednak został podbity przez Wielkich Mogołów, którzy wcześniej zagarnęli Kaszmir i Baltistan, jednak wkrótce odzyskał niepodległość.
Pod koniec XVII wieku Ladakh wziął stronę Bhutanu w konfliksie z Tybetem, czego efektem była tybetańska inwazja na królestwo. Z pomocą przyszedł Kaszmir, który przywrócił prawowitych władców pod warunkiem, że w Leh zostanie wybudowany meczet, a cały region przejdzie na islam. Traktat z Temisgam z 1684 podtrzymał konflikt pomiędzy Ladakhiem a Tybetem, gwarantował jednak ladakhijską niepodległość.
W 1834 Dogrowie pod wodzą Zorawara Singha, generała Ranjita Singha, najechali i zaanektowali Ladakh. Powstanie w roku 1842 zostało stłumione, a region przyłączono do dogryjskiego stanu Jammu i Kaszmir. Rodzina Namgyal otrzymała Stok jako jagir i posiada go oficjalnie po dziś dzień.
Począwszy od lat 50. XIX wieku rosną wpływy europejskie - do Ladakhu zjeżdżają turyści, geolodzy i sportowcy. W 1885 Leh staje się bazą misyjną braci morawskich.
W roku 1947, kiedy Indie uzyskiwały niepodległość, dogryjski maharadża Hari Singh musiał wybrać, czy przyłączyć się do Indii czy Pakistanu. Koniec końców podpisał akt przyłączenia się do Indii. W odpowiedzi Ladakh został najechany przez Pakistan, wkrótce jednak został wyzwolony.
W 1949 Chiny zamknęły granicę pomiędzy doliną Nubra i regionem Xinjiang, blokując tym samym odwieczne szlaki handlowe. W 1955 rozpoczęła się budowa chińskich dróg łączących Xinjiang z Tybetem, przebiegających przez obszar Ladakhu. Rozpoczęła się również budowa drogi Karakorum łączącej Chiny z Pakistanem. Indie wybudowały natomiast drogę Srinagar-Leh, skracając w ten sposób czas potrzebny na podróż ze Srinagaru do Leh z 16 dni do dwóch.
W tym czasie cały stan Dżammy i Kaszmir jest tematem debaty terytorialnej pomiędzy Indiami, Pakistanem i Chinami. Dystrykt Kargil był obszarem działań wojennych w wojnach indyjsko-pakistańskich w 1947, 1965 i 1971, a także był punktem zapalnym potencjalnego konfliktu nuklearnego w czasie wojny kargilskiej w 1999. Rozpoczęła się ona, gdy indyjska armia zlokalizowała pakistańskich żołnieży w zachodnim Ladakhu (dokładnie w Kargil, Dras, dolinie Mushkoh, Batalik i Chorbalta) szukających strategicznych punktów wzdłuż drogi Srinagar-Leh. W akcji o kryptonimie operacja Vijay indyjska armia przy wsparciu artuleryjskim i lotniczym wyparła pakistańskich żołnierzy za Linię Kontroli, ustanowioną przez indyjski rząd, która nie została przekroczona przez indyjskich żołnierzy.
Od 1984 Indie i Pakistan rywalizują też na obszarze lodowca Siachen, który stanowi tym samym najwyżej położone pole bitwy na świecie. Konflikt powstał z powodu nieprecyzyjnych sformułowań w traktacie z Simla dotyczących obszaru poza punktem NJ 9842. Polityka górska Pakistanu a także agresja kartograficzna Stanów Zjednoczonych spowodowała w końcu wyścig w zajmowaniu kluczowych pozycji w łańcuchu Saltoro Range, który graniczy z lodowcem Siachen[2]. Pozycje te są zajmowane po dziś dzień, przy wyraźnej przewadze strategicznej po stronie Indii[3].
W roku 1979 region Ladakhu został podzielony na dystrykty Kargil i Leh. W 1989 miały miejsce krwawe zamieszki pomiędzy zamieszkującymi ten obszar buddystami i muzułmanami. Większość z nich była adpowiedzią na agresywne przemowy Benazir Bhutto, nawołujące do ataku na Hindusów i buddystów, aby w ich wyniku opuścili oni Kaszmir. W 1993 w odpowiedzi na żądania uniezależnienia się od zdominowanego przez mieszkańców Kaszmiru rządu, została utworzona Ladakhijska Autonomiczna Rada Rozwoju Wzgórz (Ladakh Autonomous Hill Development Council).
Przewodnik Pascal "Indie Północne i Nepal", Wydanie IV 2004
system wymiany linków wymiana linkami system wymiany linków SEO Tools
