|
Gelugpa |
Gelug (Transliteracja Wyliego dge lugs pa; nazwa po tybetańskim oznacza system szlachetności) - jedna z czterech głównych tradycji (szkół, obrządków) buddyzmu tybetańskiego nauczających hinajanę, mahajanę i wadżrajanę. Tradycja również nazywana jest "Nową Kadampą" ze względu na to, że rdzeniem jej nauk są przekazy tradycji kadam, jest również zwana jako tradycja "Gandenpa" ponieważ pierwszym jej klasztorem był klasztor o nazwie Ganden założony w 1409 przez Tsongkhapę, a zwierzchnicy gelugpy to Ganden Tripowie pochodzący właśnie z tego klasztoru (obecnie klasztor Ganden funkcjonuje również na uchodźstwie w Indiach). Wyznawcami tradycji zwie się również żółtymi czapkami ze względu na charakterystyczne ceremonialne nakrycia głowy oznaczające rangę w edukacji monastycznej.
Szkołę gelug założył Je Tsongkhapa Losang Drakpa (1357-1419), którego uczeń Gendyn Durba jest uważany za pierwszego dalajlamę. Powszechnie uważa się, że zwierzchnikiem tej szkoły jest aktualny, XIV dalajlama, Tenzin Gjaco, jednak jest to mylny pogląd - stanowisko to piastuje lama Ganden Tripa, "Dzierżawca Złotego Tronu z klasztoru Ganden". Natomiast dalajlamowie byli najwyższymi duchowymi autorytetami wśród gelugpów i przez kilka stuleci władcami Tybetu. Drugim najbardziej znanym nauczycielem linii gelug jest panczenlama.
Oprócz klasztoru Ganden, głównymi ośrodkami monastycznymi są Sera, Drepung i Tashilunpo i ośrodki wyższych studiów tantrycznych Gyumey i Gyuto. Ośrodki gelugpów po napaści Chin na Tybet odbudowane zostały głównie w Indiach, ale również na Zachodzie i w innych krajach Wschodu. Szkoła gelug nie jest jeszcze oficjalnie obecna w Polsce.
Zawartość |
Założyciel tradycji gelug, Je Tsongkhapa, wielki reformator, uczony i mahasiddha połączył wiele linii nauk najwybitniejszych ówczesnych nauczycieli tradycji, głównie z kadam, sakja, kagyu i przekaz ordynacji mnisiej wg sarvastivada od tradycji ningma, bezpośrednie przekazy od Mandziuśriego i zreformował cały ówczesny system monastyczny. Głównym dziedzictwem gelugpów trwającym do dziś, są nauki Stopniowej Ścieżki do Oświecenia lamrim, teoria i dogłębne studia, gdzie najbardziej ceniona jest madhjamaka prasangika, techniki tantryczne tj. Tantry Jogi Najwyższej, oparte na jednoczesnej praktyce 3 jidamów: Guhjasamadża, Wadżrabhajrawa i Czakrasamwara, praktyce 6 jog Naropy, i kalaczakra. Oprócz tego obecnie istnieją dodatkowe przekazy tantr w gelug, np. przekaz Naro Khaczo Wadżrajogini.
W klasztorach szkoły gelug studiuje i praktykuje się na podstawie komentarzy do sześciu zbiorów nauk Je Tsongkhapy odnoszących się do kompleksowych nauk hinajany, mahajany i wadżrajany:
Ponadto poprzez obecność tak wybitnych mistrzów jak Pierwszy Panczenlama i Piąty Dalajlama w szkole gelug można również odnaleźć, co nie jest powszechnie znane, unikalne linie przekazu nauk odpowiednio gelug-kagyu mahamudra i dzogczen.
Szkoła gelug buddyzmu tybetańskiego uważa pogląd prasangika madhjamiki za najwyższy pogląd buddyjski na temat ostatecznej rzeczywistości. W poglądzie tym mówi się o rozpoznaniu natury rzeczywistości, jak również natury umysłu (tzw. "pustość", sanskryt. śūnyatā) dopiero po ostatecznym przekraczaniu poza wszelkie konceptualne wyobrażenia na temat tego jakim mogłaby ona być. Jednak stosując ten pogląd szkoła gelug jednocześnie kładzie nacisk na autentyczne bezpośrednie doświadczenie pustości (skt. śūnyatā) poprzez praktykę stosownych do tego metod, tj. praktykę tantr Jogi Najwyższej.
XIV Dalajlama Tybetu tak wyjaśnia w swojej książce Ścieżka do błogości pogląd tradycji gelug: „Na ścieżce do wyzwolenia z samsary musicie odwrócić cykl egzystencji. W tym celu konieczne jest usunięcie złudzeń. Choć istnieją różne poglądy dotyczące natury niewiedzy [duchowej ignorancji], wynikające z odmiennych filozoficznych zapatrywań na pustkę, to jeżeli zdołacie, dzięki zastosowaniu właściwych przeciwstawnych sił, całkowicie wyeliminować subtelne złudzenia - a szczególnie najbardziej subtelny poziom niewiedzy [duchowej ignorancji] - uda się wam uwolnić od wszystkich pozostałych złudzeń. Jeżeli jednak zastosujecie przeciwstawne siły jedynie wobec najmniej subtelnych poziomów złudzeń, osiągnięcie pełnego wyzwolenia z samsary będzie niemożliwe. Rozpoznanie subtelnych złudzeń można zrozumieć jedynie na podstawie pism najwyższej buddyjskiej szkoły filozoficznej, madhjamiki prasangiki .”
„Należy zwrócić szczególną uwagę na to, że taki termin, jak „Natura Buddy” jest definiowany w tradycji Gelug z punktu widzenia filozoficznej szkoły mądrości pustki zwanej madhjamaka prasangika podczas gdy na przykład w tradycji Kagju ten sam termin jest definiowany i rozumiany inaczej( niekiedy z punktu widzenia filozoficznej szkoły mądrości pustki zwanej szentong, a niekiedy z punktu widzenia filozoficznej szkoły mądrości pustki zwanej czittamatra/jogaczara ) i z tego właśnie wynikają różnice w rozumieniu tego, czym jest istota ceremonii Schronienia oraz, ogólniej, różnice w rozumieniu tego, czym jest praktyka Dharmy. Podczas gdy w praktykach wadżrajany, na przykład w tradycji Kagju, w fazie budowania medytuje się niekiedy według poglądu szkoły Czittamatra/Jogaczara lub Szentong, to w tradycji Gelug w fazie budowania medytuje się zawsze, tylko i wyłącznie, według poglądu szkoły madhjamaka prasangika. Tak przynajmniej jednogłośnie twierdzą ci wszyscy wielcy mistrzowie wadżrajany w tradycji Gelug, z którymi miałem okazję osobiście rozmawiać na ten temat. Dlaczego w tradycji Gelug w fazie budowania medytuje się zawsze, tylko i wyłącznie, według poglądu szkoły madhjamaka prasangika? To proste! Dlatego, że szkoła prasangika jest najwyższą i ostateczną szkołą mądrości pustki w całym buddyzmie” -- źródło: http://www.lhundrub.jinpa.tripod.com/teksty/tradycja_gelug.html#natura_buddhy
W praktyce tantr wadżrajany pogląd madhjamiki o przekraczaniu poza wszelkie konceptualne wytwory, tak jak zaleca prasangika, jest kluczowy. Odpowiada to szczególnie praktyce fazy spełniającej dzogrim. "Chociaż w fazie budowania (tantr Jogi Najwyższej) powiada się, że się medytuje wg poglądu szkoły czittamatry, faza ta jest po to, aby doprowadzić do fazy spełniającej. W fazie spełniającej praktykuje się natomiast bezpośrednio już doświadczając "pustość" (czyli wychodząc poza konceptualne wytwory tak jak zaleca prasangika) w niekonceptualną śūnyatę jako manifestację mandali i jidamów... Zgodnie z ogólnie przyjętym ujęciem w szkole gelug, prasangika jest najwyższym filozoficznym poglądem i wszystko opiera się na niej, a jakakolwiek praktyka wadżrajany jest owocna."[1]