|
Buddyzm tybetański |
Buddyzm tybetański, określany bywał też jako lamaizm (choć nazwa ta bywa odbierana jako pejoratywna i jest merytorycznie niesłuszna) – jedna z odmian buddyzmu, która rozwinęła się na terenie Tybetu. Buddyzm Tybetański odnosi się do tzw. trzech "pojazdów" buddyzmu tj. do Hinajany, Mahajany, Wadżrajany. Jest jednak najsilniej zakorzeniony w tradycji Wadżrajany. Istnieją również szkoły buddyzmu należące do wadżrajany nie związane z Tybetem, np. japoński (szingon), a w średniowieczu szkoły Wadżrajany rozwijały się również na terenie Indii, Sri Lanki, Azji Centralnej, Indochin i Indonezji.
W ramach buddyzmu tybetańskiego wyróżnia się cztery główne szkoły:
Wyróżnia się też dodatkowo piątą szkołę:
Buddyzm tybetański ma swoistą specyfikę wśród rozmaitych odłamów buddyzmu. Jako jedyny np. używa młynków modlitewnych.
Tradycje buddyjskie rozwijały się częściowo niezależnie, a częściowo wzajemnie się przenikały. Różnice doktrynalne między dzisiaj istniejącymi odłamami i szkołami buddyzmu wynikają często bardziej z różnej historii rozwoju niż z pierwotnego podziału. W szczególności zaś buddyzm tantryczny rozwinął się w pełni znacznie później niż tradycje Sthaviravady i mahajany. Powstał on na terenie Indii a pomiędzy VIII i XI wiekiem dotarł do Tybetu. Stąd dzisiaj często spotykamy się z utożsamianiem buddyzmu tantrycznego z buddyzmem tybetańskim. Często też jest on pomijany jako oddzielna tradycja, i włączany całkowicie do tradycji mahajany, co należy uznać za pewne uproszczenie. Tym bardziej, że szkoły powszechnie uznawane za silnie związane z tradycją mahajany rzadko kultywują nauki tantryczne.
Buddyzm tybetański oprócz dogłębnych praktyk bezpośrednio prowadzących do doświadczania natury rzeczywistości i natury umysłu zawiera również wiele tradycji teorii na temat świata i umysłu. Nauki te, przeważnie pochodzenia indyjskiego, rozwinięto w Tybecie na przestrzeni ponad tysiąca lat, tworząc również nowe doktryny, np. poglądy Szentong i Gelug Prasangika. Ogólnie buddyzm tybetański wyróżnia następujące tradycje nauk o naturze rzeczywistości:
Tradycje te można traktować jako kolejne etapy w stopniowych medytacjach na tzw. "pustość" (Siunjata) i odniesienie do nauk o naturze Buddy. Teorie te ponadto wspomagają takie praktyki jak Mahamudra, Dzogczen i Tantry Jogi Najwyższej. Poszczególne doktryny nie wykluczają siebie nawzajem, ale się uzupełniają. Tradycje Wajbaszika i Sautrantika odnoszą się do nauk Hinajany, a Czittamatra i Madhjamika do nauk Mahajany.
Zgodnie z uczonym Wielkim Jamgon Kongtrulem (1813-1899)[1], który zebrał w pięciu wielkich zbiorach nauki tradycji Ningmy i Sarmy, wyróżnia się 8 wielkich systemów praktyk Tybetu, które stosuje się w zależności od poszczególnych szkół:
Ze względu na wkład w rozwój Buddyzmu w Tybecie rozróżnia się trzech wielkich reformatorów Buddyzmu tybetańskiego: Sakja Panditę (1182-1251), Longczenpę (1308-1364) i Tsongkhapę (1357-1419). Mistrzów tych uznaje się tradycyjnie jako wielkich uczonych i czci niczym emanacje Mandziuśriego.
Buddyzm tybetański funkcjonuje w Polsce za sprawą zapraszanych nauczycieli od lat 70-tych ubiegłego stulecia. Pierwszym z nich był Lama Ole Nydahl, który założył Związek Buddyjski Karma Kagyu (obecnie Buddyjski Związek Diamentowej Drogi Linii Karma Kagyu). Jego pierwszą siedzibą był ośrodek w Kucharach. W 1995 zawiązano Polską Unię Buddyjską pod patronatem Jego Świątobliwości Dalajlamy.[2] W Polsce działają grupy wyznaniowe związane ze szkołami Ningma, Kagju, Sakja i z religią Bon. Od 1996 r. we wsi Darnków na Dolnym Śląsku funkcjonuje świątynia i centrum odosobnień rozwijająca tradycję Ningma linii Khordong i Dziangter, gdzie corocznie odbywa się ceremonia ofiarowania lampek maślanych, podczas której 111 111 lampek płonie w intencji pokoju na świecie[3].