Fragment koła życia wg tradycji bön

Bon ( bön język tybetański: བོན་ wylie: bon, wymowa: pʰø̃̀(n) ) – starożytna tybetańska tradycja religijna, istniejąca przed buddyzmem tybetańskim, po prześladowaniach ze strony buddystów trwających wiele wieków, współcześnie z nim koegzystująca.

Geneza

Zgodnie z tradycją Bonu za założyciela tej tradycji uważany jest budda Tönpa Szenrab (transliteracja Wyliego: ston pa gshen rab), bądź Szenrab Miwo (transliteracja Wyliego: gshen rab mi bo). Budda ten powiada się, że odrodził się następnie ok. roku 1857 p.n.e. w krainie położonej od południowej strony góry Yung-drung Gu-tzeg, co niektórzy identyfikują z górą Kailash, jako syn króla Gyal Tokar, a następnie odwiedził Tybet, gdzie przekazał część swoich nauk. Po opuszczeniu Tybetu przepowiedział, że jego nauki rozprzestrzenią się po Tybecie w dogodnej ku temu przyszłości^[1].

Chronologicznie rozwinęły się trzy tradycje bonu:

1. Stary Bon – wierzenia szamańskie przypominające szamanizm Azji Centralnej, opierające się na zjednywaniu demonów poprzez ofiary ze zwierząt itp. – praktycznie nieistniejący współcześnie.
2. Wieczny Bon (Jungdrung Bon) – nauki wywodzące się od buddy Tönpy Szenraba, który jako pierwszy przekazał 9 ścieżek bonu (ścieżki przyczyny i rezultatu; 4 sutry, 4 tantry i dzogczen) umożliwiających oświecenie.
3. Nowy Bon (bon sarma, tyb. bon gsar-ma) – szkoła powstała (około XIV wiek n.e.) po odnalezieniu tzw. term (ukrytych tekstów-skarbów takich jak Bon-tri) i wymuszonej przez realia polityczne konwersji religijnej, łącząca nauki Jungdrung Bon z naukami buddyjskimi (9 ścieżek buddyjskich uwzględniając dzogczen) wprowadzonymi z Indii do Tybetu m.in. przez Padmasambhawę (tyb. pad-ma mthong-grol) i obecnie bardzo zbliżona do szkoły Ningma.

Nauka

Rdzenna tradycja duchowa Tybetu, obecna jeszcze zanim buddyzm przywędrował z Indii. Chociaż uczeni nie zgadzają się co do jego początków, według samej tradycji jest to nieprzerwana linia przekazu rozpoczynająca się osiemnaście tysięcy lat temu. Tradycja bon podobna jest do szkół buddyzmu tybetańskiego, szczególnie szkoły Ningma. Wyróżnia się charakterystyczną ikonografią, bogatą tradycją szamanistyczną i odrębną linią przekazu sięgającą buddy Szenraba Miło, a nie Buddy Śakjamuniego.

Dziewięć pojazdów/ścieżek bon zawiera nauki na tematy praktyczne, takie jak gramatyka, astrologia, medycyna, przepowiadanie przyszłości, uspokajanie duchów itp., nauki o logice, epistemologii, metafizyce, różne poziomy tantry w tym tantry dzogczen, i pełną linię przekazu wielkiej doskonałości (dzogczen).

Na pierwszy rzut oka bon niewiele różni się od buddyzmu, zawiera bowiem przekazywane w podobnej formie nauki i praktyki medytacyjne. Wyróżnikiem bon są zachowane nauki szamańskie, które buddyzm tybetański częściowo przejął i kultywuje do dziś (np. "Wyrocznia" – mnich wpadający w trans i poddający się opanowaniu przez dharmapalę w celu wywołania wizji przyszłości – do dziś funkcjonuje na dworze Dalajlamy). M.in. ze względu na te nauki właśnie przez wiele lat tradycja Bon błędnie była stawiana była w pozycji "prymitywnej" w stosunku do buddyzmu tybetańskiego. Jednakże po inwazji Chin na Tybet i masowej emigracji nauczycieli obu tradycji z Tybetu nastąpiło znaczne zbliżenie i dużo lepsze poznanie tradycji bon na Zachodzie.

Bon współcześnie

Od 1978 roku po zapoznaniu się z naukami Jungdrung Bon przez XIV Dalajlamę Tenzina Gjaco^[2], Jungdrung Bon został w pełni uznany obok czterech tradycji buddyzmu tybetańskiego za piątą główną i rdzenną prebuddyjską tradycję Tybetu, w pełni honorowaną przez Tybetański Rząd na Emigracji^[3].

Jest to o tyle ważne, że w tradycji bon istnieje przekaz nauk dzogczen (jako jedyna zawiera nieprzerwaną i najstarszą linię nauk dzogczen wywodząca się jeszcze z królestwa Szang-Szung), które uważa się za najważniejsze, esencjonalne w tradycji Ningmapy buddyzmu tybetańskiego.

Najstarszym żyjącym nauczycielem dzogczen i jednocześnie głównym nauczycielem Jundrung Bon jest obecnie Jongdzin Lopon Tenzin Namdak Rinpocze (83 lata) który udostępnił te nauki dla cywilizacji zachodniej i przekazał je również innym zainteresowanym nauczycielom szkół buddyjskich. W 1993r. została wydana przez niego książka "Krople Serca Dharmakaji" (Heart Drops of Dharmakaya) z komentarzem i naukami Szardzy Taszi Gjalcena, który był jednym z największych zrealizowanych współczesnych mistrzów dzogczen (zrealizował tęczowe ciało (jalus) w 1934 roku) i współtwórcą ruchu "rime".

Obecnie istnieją dwa główne ośrodki edukacyjne i jednocześnie klasztory Jungdrung Bon (poza Tybetem):

• Menri w Indiach w stanie Himachal Pradesh, będący głównym klasztorem i siedzibą głowy Jungdrung Bon, XXXIII Trizinem Lungtokiem Tönpai [Njima
• Triten Norbutse w Katmandu w Nepalu, gdzie obecnie naucza i rezyduje Jongdzin Lopon Tenzin Namdak (opatem jest Khenpo Tönpa Yungdrung).

Źródła

Sprawdź również

• Związek Garuda w Polsce - związek wyznaniowy Jundrug Bonu , oficjalnie działający w Polsce

Bibliografia

• Wangyal, Tenzin: Cuda naturalnego umysłu, Katowice 1994, ISBN 83-7058-015-7