Fragment koła życia wg tradycji bön

Bon (tyb. g.yung-drung bön) - starożytna tybetańska tradycja, istniejąca przed buddyzmem tybetańskim, po prześladowaniach ze strony buddystów trwających wiele wieków, współcześnie z nim koegzystująca.

Podział

Istnieją trzy różne tradycje bon:

1. Stary Bon - wierzenia szamańskie przypominające szamanizm Azji Centralnej, opierające się na zjednywaniu demonów poprzez ofiary ze zwierząt itp. - praktycznie nieistniejący współcześnie.
2. Wieczny Bon (Jungdrung Bon) - nauki wywodzące się od buddy Tonpy Szenraba który jako pierwszy przekazał 9 ścieżek Bon (ścieżki przyczyny i rezultatu; 4 sutry, 4 tantry i dzogczen) umożliwiających oświecenie.
3. Nowy Bon (bon sarma, tyb. bon gsar-ma) - szkoła powstała (około XIV wiek n.e.) po odnalezieniu tzw. term - ukrytych tekstów-skarbów (takich jak Bon-tri) i wymuszonej przez realia polityczne konwersji religijnej, łącząca nauki Jungdrung Bon z naukami buddyjskimi, które zostały wprowadzone z Indii do Tybetu przez Padmasambhawę ( tyb. pad-ma mthong-grol ) obecnie jest bardzo zbliżony do szkoły Nyingma.

Nauka

Rdzenna tradycja duchowa Tybetu, obecna jeszcze zanim buddyzm przywędrował z Indii. Chociaż uczeni nie zgadzają się co do jego początków, według samej tradycji jest to nieprzerwana linia przekazu rozpoczynająca się osiemnaście tysięcy lat temu. Tradycja bon podobna jest do szkół buddyzmu tybetańskiego, szczególnie szkoły Ningma. Wyróżnia się charakterystyczną ikonografią, bogatą tradycją szamanistyczną i odrębną linią przekazu sięgającą buddy Szenraba Miło, a nie Buddy Śakjamuniego.

Dziewięć pojazdów/ścieżek bon zawiera nauki na tematy praktyczne, takie jak gramatyka, astrologia, medycyna, przepowiadanie przyszłości, uspokajanie duchów itp., nauki o logice, epistemologii, metafizyce, różne poziomy tantry w tym tantry dzogczen, i pełną linię przekazu wielkiej doskonałości (dzogczen).

Na pierwszy rzut oka Bon niewiele różni się od buddyzmu, zawiera bowiem przekazywane w podobnej formie nauki i praktyki medytacyjne. Wyróżnikiem Bon są zachowane nauki szamańskie, które buddyzm tybetański częściowo przejął i kultywuje do dziś (np. "Wyrocznia" - mnich wpadający w trans i poddający sie opanowaniu przez "dharmapalę" w celu wywołania wizji przyszłości - do dziś funkcjonuje na dworze Dalajlamy). M.in. ze względu na te nauki właśnie przez wiele lat tradycja Bon błędnie była stawiana była w pozycji "prymitywnej" w stosunku do buddyzmu tybetańskiego. Jednakże po inwazji Chin na Tybet i masowej emigracji nauczycieli obu tradycji z Tybetu nastąpiło znaczne zbliżenie i dużo lepsze poznanie tradycji Bon na Zachodzie.

Bon współcześnie

Od 1978 roku po wizycie i zapoznaniu się z naukami Jungdrung Bon przez XIV Dalajlamę Tenzina Gjatso, Jungdrung Bon został w pełni uznany za piątą główną tradycję w buddyźmie tybetańskim, w pełni honorowaną przez Tybetański Rząd na Emigracji.

Jest to o tyle ważne, że tradycja Bon pielęgnuje nauki wszystkich tych czterech poziomów, w szczególności zaś we własnym zakresie utrzymuje przekaz nauk dzogczen (jako jedyna zawiera nieprzerwaną i najstarszą linię nauk dzogczen wywodząca się jeszcze z królestwa Szang-Szung), które formalnie uważa się za najważniejsze, esencjonalne w buddyzmie tybetańskim.

Najstarszym żyjącym nauczycielem dzogczen i jednocześnie głównym nauczycielem Jundrung Bon jest obecnie Jongdzin Lopon Tenzin Namdak Rinpocze (83 lata) który udostępnił te nauki dla cywilizacji zachodniej i przekazał je również innym nauczycielom szkół buddyjskich. W 1993r. została wydana przez niego książka "Krople Serca Dharmakaji" (Heart Drops of Dharmakaya) z komentarzem do nauk Szardzy Taszi Gjaltsena, który był jednym z największych zrealizowanych współczesnych mistrzów dzogczen i współtwórcą ruchu "rime".

Obecnie istnieją dwa główne ośrodki edukacyjne i jednocześnie klasztory Jungdrung Bon (poza Tybetem) - Menri w Indiach w stanie Himachal Pradesh, będący głównym klasztorem i siedzibą głowy Jungdrung Bon, XXXIII Trizinem Lungtokiem Tönpa'i Njima, i Triten Norbutse w Nepalu w Katmandu gdzie obecnie naucza i rezyduje Jongdzin Lopon Tenzin Namdak (opatem jest Khenpo Tönpa Yungdrung).

Sprawdź również

• glosariusz buddyjski